مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲، روز 3 دسامبر (برابر با 12 آذر) را روز جهانی کمتوانان نامید تا توجه جهانیان را به مسائل مربوط به زندگی این گروه از افراد جلب کند.
این مناسبت سالانه با هدف ارتقای آگاهی عمومی درباره چالشهای پیش روی افراد توانیاب و ترویج مشارکت کامل آنان در تمامی جنبههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تعیین شد.
در سال ۱۹۹۹، شعار «امکان دسترسی برای همه در هزاره جدید» محور اصلی فعالیتهای این روز معرفی شد، چراکه بیش از پانصد میلیون نفر در سراسر جهان به دلایل مختلف جسمی، حسی یا ذهنی با محدودیتهای گوناگون دستوپنجه نرم میکنند؛ محدودیتهایی که گاه ناشی از موانع فیزیکی و بسیاری از اوقات ناشی از نگرشهای اجتماعی است.
ایجاد فرصتهای برابر برای رشد استعدادهای توانیابها کمک میکند که این افراد زندگی فردی پویایی داشته باشند و در غنیسازی جامعه نیز نقشآفرینی کنند. متأسفانه هنوز نیازها و اقدامات ممکن در این حوزه بیشمارند و از مناسبسازی مسیرهای تردد شهری گرفته تا تهیه وسایل کمکارتباطی برای ناشنوایان، تولید منابع علمی به خط بریل یا کتاب صوتی برای نابینایان، تأمین فرصت اشتغال و طراحی محتوای آموزشی مناسب برای این افراد کمتوان جسمی و ذهنی با کسری و مشکلات مواجهایم.
کودکان توانیاب، بهعنوان یکی از آسیبپذیرترین گروههای اجتماعی، به توجه ویژه نیاز دارند و آمارها نشان میدهد هنوز تا تأمین حقوق این گروه از کودکان فاصله زیادی داریم. در گزارش یونیسف در سال ۲۰۲۱ آمده است که حدود نیمی (۴۹ درصد) از ۲۴۰ میلیون کودک توانیاب در جهان فرصت تحصیل ندارند. «بیانیه سالامانکا» که در سال ۱۹۹۴ با حضور نمایندگان ۹۲ کشور تدوین شد، بر این اصل تأکید دارد که کودکان توانیاب باید در کنار باقی کودکان تحصیل کنند. اما کمبود امکانات مناسب، نبود معلمان آموزشدیده و آگاهی پایین جامعه از نیازهای معلولان مانع اجرای کامل این رویکرد هستند. در ایران نیز طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، حدود ۲۰ درصد از افراد تحت پوشش بهزیستی را کودکان و نوجوانانی تشکیل میدهند که ۱۰ درصد آنها به دلیل ناتوانیهای جسمی هرگز به مدرسه نرفتهاند.
تأمین منابع مفید در این زمینه، مانند کتاب راهنمای آموزش غیررسمی که بنیاد افلاتون تهیه کرده است، با معرفی بازیها و روشهای آموزشی، به کودکانی با تواناییهای متفاوت در سراسر جهان کمک میکند.
روز جهانی کمتوانها فرصتی است تا دوباره به سیاستها و اقدامات مربوط به حقوق این گروه از افراد نگاه کنیم و فراموش نکنیم که این دسته از افراد، در صورت وجود بستر مناسب و حمایت درست، میتوانند تواناییهای خود را شکوفا کنند و زندگی پرثمری داشته باشند.
