سازمان ملل متحد با تأکید بر حق دسترسی همگانی به آموزش باکیفیت، 24 ژانویه (4 بهمن) را «روز جهانی آموزش» نامگذاری کرده است.
برنامههای سازمان ملل متحد برای این روز، در سال 2025 با شعار «هوش مصنوعی و آموزش: حفظ نقش انسان در دنیای خودکار» برگزار شد تا توجه جهانیان را به تأثیر فناوریهای نوین بر نظامهای آموزشی و ضرورت تعادل میان پیشرفت دیجیتال و عدالت آموزشی جلب کند. این برنامه بر نقش هوش مصنوعی در تحول نظامهای آموزشی تأکید دارد.
آدری آزوله، مدیرکل یونسکو، تأکید کرده است: «هوش مصنوعی باید در خدمت معلمان باشد، نه جایگزین آنها. ما نمیتوانیم اجازه دهیم فناوری، عدالت آموزشی را تحتالشعاع قرار دهد». ابزارهایی مانند چتباتهای آموزشی، پلتفرمهای تطبیقی و کلاسهای مجازی فرصتهای بیسابقهای برای یادگیری شخصیشده ایجاد کردهاند، اما درباره جایگزینی معلمان با رباتها، افزایش شکاف دیجیتال و سوگیری الگوریتمها نگرانیهایی وجود دارد.
برنامههای بینالمللی مانند «تحول آموزش» سازمان ملل در آمریکا نشان داده است که سرمایهگذاری در آموزش فراگیر، تربیت معلمان و ایجاد زیرساختهای دیجیتال میتواند تغییرات چشمگیری در وضعیت تحصیلی کودکان و نوجوانان جهان ایجاد کند. در هند، پروژه «دیجیتال ایندیا» با ارائه تبلتهای آموزشی به کودکان روستایی، گامهای مؤثری در کاهش شکاف دیجیتال برداشته است. سازمانهایی مانند یونیسف نیز با راهاندازی «مدارس سیار» در مناطق جنگزده، امید را به زندگی کودکان بازگرداندهاند.
با وجود اینکه آموزش سنگ بنای رشد فردی محسوب میشود و ابزاری کلیدی برای مقابله با چالشهای جهانی از جمله فقر، نابرابری و تغییرات اقلیمی است، گزارشهای یونسکو نشان میدهد که بیش از 264 میلیون کودک و نوجوان در سراسر جهان به دلایلی مانند جنگ، فقر و تبعیض از تحصیل محروم هستند. در مناطق بحرانزدهای مانند یمن و سودان جنوبی، تخریب مدارس و کمبود معلمان موجب شده میلیونها کودک با آیندهای مبهم روبهرو شوند.
در بسیاری از کشورهای کمدرآمد، مشکلاتی مانند نبود مدارس ایمن، کمبود معلمان آموزشدیده و محرومیت کودکان دختر و معلولان از تحصیل، دستیابی به آموزش همگانی را با دشواریهای زیادی مواجه کرده است. زمامداری طالبان در افغانستان، به تنهایی سبب شده است 3.7 میلیون دانشآموز دختر از تحصیل محروم شوند. همچنین در کشورهای آفریقایی مانند نیجر و چاد، هر معلم به طور متوسط مسئول آموزش ۱۰۰ دانشآموز است.
با توجه به سخن نلسون ماندلا که گفته است: «آموزش قدرتمندترین سلاح برای تغییر جهان است»، جامعه جهانی باید بیش از پیش برای حذف موانع مالی، جنسیتی و فناورانه در مسیر تحصیل کودکان و نوجوانان تلاش کند. هوش مصنوعی اگر به درستی هدایت شود، میتواند ابزاری ارزشمند برای تحقق عدالت آموزشی باشد، اما نباید فراموش کرد که هیچ فناوریای نمیتواند جای معلم انسانی و عشق به یادگیری را بگیرد.
