«کمپین جهانی آموزش یونسکو» در نشست سال 2025 خود، بار دیگر بر نقش غیرقابل جایگزین معلمان در آینده آموزش تأکید کرد.
این کمپین صدای معلمان و دانشآموزان را به گوش جهان میرساند و یادآوری میکند که آموزش و تدریس باید در قلب نظامهای آموزشی باقی بماند. در گزارش امسال این نشست آمده است که:
در دنیایی که هوش مصنوعی بسیاری از جنبههای زندگی را تغییر داده است، یونسکو همچنان معلمان را هسته اصلی تغییرات در آموزش میداند. معلمان، که به یادگیری جان میبخشند و میان خود و دانشآموزان ارتباطی انسانی و واقعی ایجاد میکنند ـ چیزی که نمیتوان با فناوری جایگزین کرد ـ آینده آموزش را رقم میزنند. معلمان به دانشآموزان یاد میدهند چگونه فکر کنند، مسئولانه تصمیم بگیرند، احساسات خود را بشناسند و احساس تعلق داشته باشند. هوش مصنوعی به تنهایی نمیتواند این مهارتها را آموزش دهد.
معلمان نقش مهمی در هدایت جامعه در برابر چالشهای جهانی دارند و به دانشآموزان کمک میکنند با فناوریهای جدید مانند هوش مصنوعی آشنا شوند، مهارتهای تازه بیاموزند و در روزهای سخت و ناآرام، امید و آرامش خود را حفظ کنند. این درحالی است که بسیاری از کشورها هنوز با کمبود معلم روبهرو هستند و نتوانستهاند به اندازه کافی معلم پرورش دهند، جذب کنند یا در این حرفه نگه دارند. اجلاس جهانی معلمان در سال ۲۰۲۵ بر حل این بحران، ارتقای جایگاه معلمی و سرمایهگذاری بیشتر در آموزش معلمان تمرکز دارد. بر اساس گزارش مشترک یونسکو و نهادهای مرتبط با نیروی کار آموزشی، جهان تا سال ۲۰۳۰، در مقاطع ابتدایی و متوسطه به حدود ۴۴ میلیون معلم جدید نیاز دارد.
همزمان، هوش مصنوعی که تغییر بزرگی در آموزش ایجاد کرده، موضوع اصلی «هفته یادگیری دیجیتال ۲۰۲۶» یونسکو بود. هوش مصنوعی در کنار فرصتهای تازهای که برای بهبود آموزش ایجاد میکند، چالشهای جدیدی نیز به وجود میآورد. این فناوریﹾ روش تدریس، محتوای کتابهای درسی و مدیریت مدارس را تغییر میدهد و همزمان پرسشهای مهمی درباره موضوعاتی مانند عدالت آموزشی، اخلاق و نقش انسان در یادگیری مطرح میکند.
بعضی معلمان با ورود هوش مصنوعی به عرصهی آموزش احساس نگرانی میکنند، زیرا باید مهارتهای جدیدی بیاموزند و نقش حرفهای خود را دوباره تعریف کنند. در مقابل، گروهی دیگر آن را فرصتی برای نوآوری، آموزش شخصیسازیشده و افزایش کارایی در کلاس میدانند.
میلیتسا ساودرا مونترو، معلمی اهل شیلی، هوش مصنوعی را فرصتی ارزشمند برای کلاس درس خود میداند. او پس از شرکت در دوره آموزش مهارتهای دیجیتال یونسکو میگوید: «هوش مصنوعی به ما کمک میکند ایدهها و محتوای آموزشی را سریعتر آماده و بررسی کنیم. ابزار مناسبی برای استفاده در کلاس است.» به نظر او معلمان باید به دانشآموزان یاد بدهند که آگاهانه، مسئولانه و با نگاهی نقادانه از فناوری استفاده کنند.
فرصتها و چالشها
ابزارهای دیجیتال، از جمله هوش مصنوعی، به معلمان کمک میکنند آموزش را با نیازهای دانشآموزان هماهنگ کنند، حجم کارهای اداری را کاهش و امکان دسترسی به منابع آموزشی را گسترش دهند. اما این فرصتها با چالشهایی همراه است. بسیاری از دانشآموزان هنوز به اینترنت یا ابزار مناسب دسترسی ندارند و این موضوع نابرابری آموزشی را بیشتر میکند. برخی سیستمهای هوش مصنوعی نیز ممکن است به دلیل دادههای ناقص یا یکطرفه، نتایج ناعادلانهای ایجاد کنند. ارتباط انسانی میان معلم و دانشآموز، بخش مهمی از یادگیری واقعی است و اگر بیش از حد از فناوری استفاده کنیم، این ارتباط کمتر میشود. به همین دلیل یونسکو تأکید میکند که هوش مصنوعی باید در خدمت آموزش باشد، نه جایگزین معلمان. معلمان با همدلی، خلاقیت و قضاوت انسانی خود دانشآموزان را هدایت میکنند و هیچ ماشینی این ویژگیها را ندارد.
در عین حال، معلمان در سراسر جهان با فشارهای زیادی روبهرو هستند؛ از کمبود منابع و کلاسهای پرجمعیت گرفته تا افزایش انتظارات اجتماعی و کاهش توجه به جایگاه حرفه معلمی. به همین دلیل نرخ ترک شغل معلمان ابتدایی از ۴.۶ درصد در سال ۲۰۱۵، به بیش از ۹ درصد در سال ۲۰۲۲، رسیده است.
یونسکو تأکید میکند که آینده آموزش با انتخاب بین فناوری یا معلم ساخته نمیشود، بلکه زمانی شکل میگیرد که معلمان و فناوری در کنار هم، در خدمت آموزش و دانشآموزان باشند. کارولین آیدانو، یک معلم کنیایی، میگوید: «معلمان را نمیتوان کدگذاری کرد. آنها به کلاس جان میبخشند، دانشآموزان را توانمند میکنند تا مجال بیانگری و دیده شدن پیدا کنند.»
